NEWSLETTER SUBSCRIPTION

you are here » home » View Points » म युवा छँदा

म सम्पन्न परिवारमा जन्मेको मान्छे होइन । त्यसैले पनि होला मेरो युवा अवस्था संघर्षले भरिएको थियो । मेरो परिवार कृषिमा आधारित परिवार हो । किसानको छोरो हुनुको नाताले खेतीको काम गर्नु सामान्य नै थियो ।

म स्कूले उमेरमा बिहान उठ्न अल्छी गर्थेँ । "उड्ने चरा पकड्ने बेला पो हो यो त, अबेलासम्म सुत्ने हो" भनेर हजुरआमाले गाली गर्नुभएको सम्झना अहिले पनि झल्झली आउँछ ।

म १६ वर्ष पुग्नुअगावैको एउटा रमाइलो प्रसङ्ग छ । छिपिँदै गरेको चेतना भन्दा पनि छिपिँदै गरेको उमेरको यो अवस्थामा मैले एक दिन एउटी केटी साथीलाई माटाको डल्लाले हानेको बुवाले देख्नु भएछ । त्यसपछि बुवाले मलाई चारवटा कसम खुवाउनु भएको थियो । केटी जिस्काउन नपाउने, जुवातास खेल्न नपाउने, चोर्न र ढाँट्न नपाउने र चौथी खेल्न नपाउने । मैले सकेसम्म जीवनमा यी कसमहरुलाई तोड्ने प्रयत्न गरिन ।

म १६ वर्षपुग्दा नपुग्दै बुवा निकै बिरामी हुनुभयो र अनि मात्र सबै जिम्मेवारी मेरो काँधमा आयो । मेरो पढाइमा रोक लाग्यो । पढ्न नपाएपछि बिल्लिएर म घरबाट निस्केँ । पढ्न भनेर दार्जलिङ सुन्तला बोक्न निक्लेँ । मलाई पढ्न निकै मन थियो । त्यसैले दार्जलिङ्गको लागि निक्लने क्रममा धरानमा मैले पढ्ने अवसर पाएँ । धरानको चन्द्र शाङ्गदेव विद्यालय भर्ना भएँ र पढाईलाई निरन्तरता दिएँ । जे अनुशासन र विधिको पालना  गर्नु पर्ने हो त्यसकै अनुशरण गर्दै पढाइलाई अगाडि बढाएँ । मैले पढ्ने स्कूलमा आँपको बगैँचा थियो । सबभन्दा माथिको आँप जसले टिप्न सक्छ ऊ वहादुर कहलिन्थ्यो र ताली पाउँथ्यो । मैले पनि आफूलाई बहादुर कहलाउने होडमा हाँगा भाँचियो र ढाड पनि भाँचे । त्यो नै मेरो निम्ती अस्पतालको पहिलो प्रस्थान थियो । आज संझिदा ती दिनहरु आँङ नै जिरिंग भएर आउँछ ।

सँस्कृत विद्यालयमा छोरीमान्छे पढ्दैनथे । त्यसैले हाम्रालागि त्यो साथित्वको संधै अभाव हुन्थ्यो । देव विद्यालय नजिक बालिका विद्यालय थियो र त्यहाँ गएको थाहा पायो कसैले भने पिर्टाई खाईन्थ्यो । हामी बालिका विद्यालयको वरपर जानको निम्ति बजारमा किनमेल गर्ने बाहानामा बाहिर निक्लिन्थ्यौँ । नजिकको दन्तकाली मन्दिर जाँदा पनि अन्य बाटो हुँदै बालिका विद्यालय भएर नै जान्थ्यौँ । यसले त्यो उमेरको अनुरागलाई दर्शाउछ भन्ने लाग्छ । मसँग सहविद्यालय नहुँदा आफैमा चेपिएको एक खालको चेतना विकास भएको थियो । आफ्नो अध्ययन पुरा गरेरपछि दरबार हाइस्कूलको शिक्षक हुँदा पनि छोरीमान्छेसँग कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने कठिनाई मैले भोगेँ । अचेलका पुस्ताले सायद त्यो असहजको अनुभव गर्नुपर्दैन ।

रमाइला र ठट्यौला कुरा छोडेर अब केही गंभीर कुरा तर्फ लागौं । तत्कालिन समयमा धरानमा दुई समूह थियो- गोबर र खरानी । कप्युनिष्टलाई गोबर र कांग्रेसलाई खरानी भन्ने शब्दावली प्रयोग गरिन्थ्यो त्यसबेला त्यहाँ । धरानमा म पञ्चायती शासन अवस्थाको बालकम्युनिष्ट थिएँ । पञ्चायती शासन विरुद्ध हुने आमहडतालमा प्रजिअलाई कुटियो भने ठूलो मान्छे भईन्छ भन्ने अपरिपक्क सोच मजस्ता त्यतिबेलाको युवामा थियो । म पनि आमहडतालमा सहभागी भएँ तर प्रजिअलाई कुट्न सकिन... हाहा... ।

धरानबाट काठमाडौं आएपछि म अग्रजहरुको साथमा काँग्रेसको संगतमा पुगेँ । त्यसपछि बीपी कोइरालाको बारेमा अध्ययन गर्न थालेँ जसले विस्तारै पञ्चायत विरुद्ध लड्न मलाई अभिप्रेरित गर्न थाल्यो ।

पञ्चायतकालिन समयमा नागरिक अड्डामा टेक्न पनि गार्हो अवस्था थियो । कोही व्यक्ति अञ्चलाधिशको कार्यालयमा गयो भने केही पाउँदैछ भन्ने शंका गरिन्थ्यो । तर मेरो नागरिकता बनाउनु पर्ने भो जसको निम्ति पनि म धेरै होसियारीका साथ डराईडराई नागरिक अड्डा पुगेको थिएँ । म २२ वर्षको हुँदासम्म नेविसंघको भूमिगत राजनीतिमा सक्रिय रुपमा लागि सकेको थिएँ । म पहिलो पटक २२ वर्षा विद्यार्थी आन्दोलनको क्रममा पक्राउ परेको थिएँ । त्यसबेला म २८  दिन समातिएको थिएँ ।

कुनै  दिन बहुदल आएपछि माथिल्लो तहको नागरिक भईन्छ भन्ने लाग्थ्यो मलाई त्यसबेला ।  आफ्नै नेतृत्वमा समृद्ध नेपाल निर्माणको प्रकृया अगाडि बढाउन सकिन्छ भन्ने मेरो युवा सोच थियो । तर बहुदल प्राप्ती पछि हिजोकै अनुहारहरु नै रथ हाँक्न आए जुनकुरा मैले कल्पनासम्म पनि गरेको थिइन । त्यस अर्थमा म त्यतिबेला आफूलाई लाटो, चोर, बुद्धिनभएको, पासो थाप्न नजानेको सोझो युवाको रुपमा लिन्थें ।

म २४ वर्षको उमेरमा "रेडियो नेपाल" मा प्रवेश गरेँ । रेडियो नेपाल मा प्रवेश गर्नुमा मेरा दुई उद्देश्यहरु थिए - घरव्यवहार चलाउने र केही काम गर्छु भनेर देखाउने । मैले रेडियो नेपालमा ३० वर्षकाम गरेँ । युवा अवस्था देखि नै साहित्यप्रति रुचि थियो । त्यसैले रेडियो नेपालमा 'साहित्य संसार' भन्ने कार्यक्रम चलाएँ । यो कार्यक्रम मार्फत मैले पहिलो पटक रेडियोमा झर्रो भाषाको प्रयोग शुरु गरेँ । गाउँको  बोली जस्ताको त्यस्तै टिप्नु र साहित्यिक रुपमा पस्कनु मेरो विशेषता थियो । नेपाली समाजको सस्कृति र हाम्रो मौलिक साहित्यको संरक्षणमा मैले विशेष भूमिका निर्वाह गरे जस्तो लाग्छ, आज संझना गर्दा । रेडियो मार्फत युवाअवस्था देखि नै नेपाली समाजका युवाहरुलाई सचेत गराउने काम गरेँ । त्यसैले मलाई आज गर्व लाग्छ । एउटा प्रोफेसरले गर्ने काम मैले  रेडियो मार्फत गरेँ ।

म सधैँ आफ्नो अभिमान प्रति सचेत थिएँ । त्यसैले प्रशासनमा जान नाम लेखेर पनि पछि गइन । मैले आफूलाई साहित्य र शिक्षण पेशामा समाहित गरेँ । मैले दरबार हाइस्कूलबाट शिक्षण पेशा शुरु गरेँ र आफ्नो युवा अवस्थाको जोस, जाँगर र सीपलाई विद्यार्थीको हितमा लगाएँ । साहित्यको क्षेत्रमा युवा अवस्थादेखि नै कलम चलाउँथेँ । विशेषगरी कविता र निबन्ध मेरो रुचिको विषय थियो । आजका दिनसम्म मैले ५ दर्जन कविता र ५-६ दर्जन निबन्धहरु लेखिसकेको छु । कविताको नाम लिंदा दुधकोशी, म काइँली कमिनी, नेपाल बोल्छ लिन चाहन्छु । त्यसैगरी दमिनीको दुध र दुध गुण बुद्धि, खै खै दाजै म अगि जान्छु, मझिनीटार र मितिनिहरु मैले लेखेका निबन्धहरु हुन् ।

हाम्रो समयमा मनोरञ्जनको श्रोत भारतीय सिनेमा र थोरै सङ्ख्यामा रहेका नेपाली सिनेमा नै हुन्थे । त्यतिबेला आजको जस्तो रंगशाला बनाएर खेल्ने चलन थिएन । फुटबलको आयोजना धरानमा हुन्थ्यो । डण्डी बियो, कपर्दी, तेल लगाएको बाँसमा चढ्ने जस्ता खेलमा बढी अभ्यस्त भइयो । आज घरमा मात्र सीमित हुँदा दिक्क भएर युवाहरु वनभोज जान्छन् तर हामीले घरभोज  नपाएर  धेरै समय बनमा वितायौं ।

आजका युवा ज्ञान-विज्ञानमा अगाडि छन् तर मौलिकतालाई भुल्न थालेका छन् । यो मेरो ठम्याई हो । युवा रिमिक्सको दुनियाँमा आफूलाई भुलाइरहेको छ । बैँसको उत्तेजनामा रिमिक्सको को स्वाद लेला तर रिमिक्समा गएर अक्कल बिनाको नक्कलले चाहिँ ऊ र्सुइसिठ्ठी  हुनेछ, मलाई यस्तो लाग्छ । तर्सथ आजको युवाले विज्ञानको साथै पुर्खार्को सस्कृतिलाई पनि अघि लानुपर्छ । अनि मात्र राष्ट्रको निम्ति युवा भरोसालायक हुनसक्छन् ।

तपाईंको विचारमा मत हाल्ने अधिकार कती वर्ष पुगेपछी दिनुपर्छ ?

१६ वर्ष

१८ वर्ष